menu

De Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM) heeft een 'Projectruimte' subsidie toegekend aan UvA onderzoekers dr. Sander Woutersen (Van 't Hoff Institute for Molecular Sciences) en prof. dr. Huib Bakker (bijzonder hoogleraar, groepsleider bij FOM instituut AMOLF). In hun project The Protonic Hall Effect gaan zij op zoek naar het mechanisme van het transport van protonen in water. De subsidie omvat een positie voor een promovendus en een investeringsbudget van 195 duizend euro.

Bijzonder mechanisme

De wijze waarop protonen (positief geladen waterstofkernen) door water en ijs bewegen is één van de fundamentele onopgeloste vragen van de fysische chemie. Protonen gaan namelijk vele malen sneller door water dan op grond van hun afmetingen te verwachten is.

Computersimulaties laten zien dat hier waarschijnlijk een heel bijzonder mechanisme aan ten grondslag ligt. Daarbij beweegt niet het proton zelf door het water, als een positief deeltje, maar wordt alleen de positieve lading getransporteerd. Die lading wordt dan door watermoleculen in een soort estafette aan elkaar doorgegeven. In feite zou dit betekenen dat protontransport in water het resultaat is van een stroom negatieve lading (elektronen) in de tegengestelde richting.

Voor dit bijzondere geleidingsmechanisme is nog maar heel weinig experimenteel bewijs gevonden. Sander Woutersen en Huib Bakker hopen er nu met behulp van zeer sterke magnetische velden een glimp van op te vangen.

Protonen in water 'afbuigen'

De magnetische velden, ongeveer een miljoen keer sterker dan het aardmagnetisch veld, zullen het pad van de bewegende positieve lading 'afbuigen'. Dit is waar te nemen als een kleine elektrische spanning loodrecht op de stroomrichting. Uit de richting en grootte van de afbuiging valt vervolgens af te leiden of er werkelijk sprake is van een stroom van protonen. Of, zoals de computersimulaties voorspellen, van in tegengestelde richting bewegende elektronen.

Het onderzoek is opgezet naar analogie van de wijze waarop in stroomvoerende metalen of halfgeleiders de lading door magneetvelden wordt afgebogen volgens het zogenaamde Hall-effect. Vandaar de projecttitel The Protonic Hall Effect.

Het onderzoek vindt plaats in samenwerking met dr. Anne de Visser van het Institute of Physics (IOP, UvA). Dr. Bernd Ensing van het Van 't Hoff Institute for Molecular Sciences (HIMS, UvA) draagt bij met aanvullende computersimulaties.

Het resultaat zal naar verwachting tot een beter begrip leiden van de kwantumfysische wetten die de beweging van protonen in water beschrijven. Dat is niet alleen uit fundamenteel wetenschappelijk perspectief
van belang. Het is relevant voor allerlei onderzoeksgebieden, van de biofysica (denk bijvoorbeeld aan protonen-pompende eiwitten) tot aan energie-opslag en -conversie (in brandstofcellen).