menu

Nanoconcentrator Joost Reek
Moleculaire structuur van de nanoconcentrator. Beeld: HIMS.

Het onderzoek maakt deel uit van het onderzoekszwaartepunt Sustainable Chemistry en werd gefinancierd uit de ERC Advanced Grant van Joost Reek voor 'Nature Inspired Transition Metal Catalysis'.

Joost Reek, foto Jan Willem Steenmeijer
Prof. dr. Joost Reek.

De werking van natuurlijke enzymen vormde de inspiratie voor het nieuwe nanoconcentrator-concept, waar Reek al langer onderzoek naar doet. Zo werd vorig jaar duidelijk dat het mogelijk is om in de nanobolletjes zeer hoge concentraties van de metaal-katalysator te verwezenlijken. Nu is het ook gelukt de stoffen die door de katalysator worden omgezet op een enzym-achtige manier in de bolletjes te binden. Het resultaat is een uiterst effectief katalytisch systeem dat in principe geschikt is voor een breed scala aan katalysatoren en processen.

Op een presenteerblaadje

De chemische industrie gebruikt homogene katalyse om een breed scala aan stoffen te produceren. Daarbij is de katalysator samen met de te reageren stoffen opgelost in een oplosmiddel. Vaak gaat het om een 'overgangsmetaal' zoals goud, rhodium of platina. Het metaal faciliteert en versnelt de chemische omzetting. Normaal houdt men de concentratie van de katalysator laag, zodat deze goed oplost en veel omzettingen kan doen. Dat beperkt de effectiviteit van de omzetting.

Katalyse in nanobolletjes
Beeld: HIMS.

Door de katalysator in nanobolletjes te verwerken zorgen de Amsterdamse onderzoekers lokaal (in de bolletjes) voor zeer hoge katalysatorconcentraties, zonder dat de oplosbaarheid in het geding is. Ze beschreven de eerste opmerkelijke resultaten in 2014 in het chemische toptijdschrift Angewandte Chemie. In Nature Chemistry beschrijven ze nu hoe ook de om te zetten stof in de nanobolletjes gebonden kan worden. Net als in natuurlijk enzymen gebeurt dat op zo'n manier dat het molecuul als het ware op een presenteerblaadje aan de katalysator wordt aangeboden. Met behulp van een proefreactie toonden Reek en zijn collega's aan dat hun 'nanoconcentrator' concept werkt en dat het inderdaad tot veel effectievere omzettingen leidt.