"Het mes snijdt aan twee kanten"
Afscheid van bijzonder hoogleraar Peter Timmerman
Na drie promovendi, een patent en een "geweldige ervaring" komt er na vijftien jaar een eind aan het bijzonder hoogleraarschap Protein Mimetic Chemistry voor Peter Timmerman. Als Chief Scientific Officer bij Pepscan, een middelgroot bedrijf in Lelystad, is hij specialist op het gebied van de functionele nabootsing van eiwitoppervlakken met behulp van peptiden. Samen met UvA hoogleraar Bio-Inspired Organic Synthesis Jan van Maarseveen werkte hij aan nieuwe methoden voor de synthese van multicyclische peptiden.

Van Maarseveen en Timmerman ontmoetten elkaar rond 2005 en raakten al snel in gesprek over de synthese van cyclische peptiden. De eerste vanuit een fundamenteel synthetisch chemische interesse, de tweede vanuit de mogelijke toepassing bij therapeutische vaccins en therapeutische peptiden.
Het idee van een aanstelling als deeltijdhoogleraar in de groep van Jan van Maarseveen was snel geboren. In samenwerking met het Genootschap ter bevordering van Natuur-, Genees- en Heelkunde werd de bijzondere leerstoel Protein Mimetic Chemistry ingesteld en Pepscan leende Timmerman voor een dag in de week uit aan de universiteit. Zo was hij vijftien jaar lang, sinds maart 2007, bijzonder hoogleraar bij de faculteit FNWI. Hij gaf college, onder andere in Organische Chemie en een 'Survival Guide for Scientists', en hij begeleidde drie promovendi naar hun doctoraat. Linde Smeenk promoveerde in 2013, Gaston Richelle promoveerde cum laude in 2018 en Dieuwertje Streefkerk verkreeg haar titel in 2021.
Trots en tevreden
Timmerman blikt met grote trots en tevredenheid terug op zijn periode als bijzonder hoogleraar maar herinnert zich nog wel hoe hij vijftien jaar geleden nog niet wist hoe hij zijn 'experiment' tot een succes kon maken. "We moesten op zoek naar geld en ik vroeg me af of er überhaupt wel iemand wilde promoveren bij ene professor Timmerman van een klein en onbekend bedrijfje uit Lelystad."
Die onzekerheid verdween al snel. Zijn eerste subsidie-aanvraag viel meteen positief uit en zo kon hij zijn eerste promotieproject financieren uit het ECHO-programma van NWO, bedoeld voor nieuwsgierigheidsgedreven projecten van excellente chemische onderzoekers. Ook het vinden van een promovendus bleek verrassend eenvoudig. "Ik had de subsidie amper binnen of er klopte een studente aan die vroeg of ik een promotieplek voor haar had." Die studente was Linde Smeenk, die kort daarvoor in de prijzen was gevallen op het jaarlijkse PAC-symposium voor chemiestudenten. "Ik had enorme mazzel met zo'n eerste promovendus", aldus Timmermans. Smeenk produceerde een dijk van een proefschrift dat in 2013 werd bekroond met de Dick Stufkens-prijs van de HRSMC-onderzoeksschool, voor het beste proefschrift van dat jaar.
Patent
De volgende subsidie had wat meer voeten in de aarde maar in 2013 wist Timmerman samen met Van Maarseveen een project gehonoreerd te krijgen bij de voormalige technologiestichting STW, tegenwoordig onderdeel van NWO. Dit keer voor twee promovendi: Gaston Richelle, en daarna Dieuwertje Streefkerk. Zij zetten het werk van Linde Smeenk voort en ontwikkelden zogenaamde CLIPS/CLICK-scaffolds waarmee het mogelijk werd drie-, vier-, vijf- en zesvoudige cyclische peptiden te synthetiseren. Dat onderzoek bleek uiteindelijk heel succesvol en leidde tot een patentaanvraag, waarop Pepscan vervolgens een exclusieve licentie heeft genomen. "Zo krijgt het onderzoek van zo'n bijzondere leerstoel praktische relevantie en snijdt het mes aan twee kanten", aldus Timmerman. "Als bedrijf bouwen we voort op de resultaten, terwijl de universiteit naast academische erkenning ook valorisatiesucces boekt."
Timmerman noemt het een "geweldige ervaring" om een deel van zijn loopbaan betrokken te zijn geweest bij de universiteit en het onderzoek van het Van 't Hoff Institute for Molecular Sciences. "Daarbij zijn de vele contacten die ik de afgelopen vijftien jaar heb opgedaan van onschatbare waarde geweest voor Pepscan. En ik denk dat het omgekeerde ook geldt." Van Maarseveen beaamt dat en memoreert een gezamenlijke publicatie over het werk van Gaston Richelle waarbij behalve Pepscan ook het bedrijf Enzypep betrokken was. "Al met al was sprake van mooie synergie, zowel op het persoonlijke vlak als wetenschappelijk-inhoudelijk . En dat patent beschrijft misschien wel de meest robuuste chemie ter wereld om multicyclische peptiden te bereiden."
Lees meer
- Oratie Peter Timmerman
- Proefschrift Linde Smeenk; nieuwsbericht Stufkens prijs
- Proefschrift Gaston Richelle; nieuwsbericht cum laude
- Proefschrift Dieuwertje Streefkerk
- Website Genootschap ter bevordering van Natuur-, Genees- en Heelkunde
- Website Van 't Hoff Institute for Molecular Sciences
- Website Pepscan